Sự tích về con lươn
Tại một ngôi làng nhỏ thuộc vùng sông nước tỉnh Giang Nam, có một người đàn ông họ Hoàng. Từ lâu, cái tên của anh đã gắn liền với hai chữ "thiện nhân". Người dân trong làng, từ già chí trẻ, ai nấy đều dành cho anh một sự tôn trọng đặc biệt. Mỗi sáng, người ta thấy anh Hoàng miệt mài tự tay tu sửa những đoạn đường hỏng, bồi thêm đất vào những ổ gà để dân làng đi lại khỏi vấp ngã. Những cây cầu gỗ bắc qua kênh rạch hễ lỏng nhịp đinh nào, anh lại là người đầu tiên mang đồ nghề đến sửa chữa.
Không dừng lại ở đó, anh Hoàng còn được biết đến là người có tấm lòng rộng mở với kẻ nghèo hèn. Bất cứ ai gặp khó khăn, anh đều sẵn lòng giúp đỡ với một gương mặt luôn rạng rỡ nụ cười. Chính vì sự nhất quán trong hành động và thái độ ấy, danh xưng "Hoàng thiện nhân" đã trở thành biểu tượng của sự lương thiện trong vùng. Người ta tin rằng, mỗi việc anh làm đều là để tích đức cho mai sau, và sự hiện diện của anh là niềm may mắn cho ngôi làng nhỏ này.
Đặc biệt, vào những mùa mưa lớn, khi nước sông dâng cao làm ngập những cây cầu gỗ - con đường độc đạo nối liền hai bờ - anh Hoàng lại xuất hiện như một "vị cứu tinh". Anh đứng ở đầu cầu, kiên nhẫn chờ đợi để giúp đỡ những người yếu thế. Hình ảnh người đàn ông họ Hoàng cõng những phụ nữ và trẻ em băng qua dòng nước xiết đã trở thành một biểu tượng cảm động, khiến ai đi qua cũng phải thốt lên lời khen ngợi về đức độ của anh.
Tuy nhiên, sự thật vốn có nhiều mặt mà mắt thường đôi khi không nhìn thấu được. Trong khi đa số dân làng ca tụng anh Hoàng, thì có một bộ phận lại giữ thái độ im lặng đầy bất thường. Đó là những thiếu nữ trong làng – những người đã từng được anh trực tiếp giúp đỡ qua sông.
Trong những cuộc trò chuyện thầm kín, họ bắt đầu rỉ tai nhau về những trải nghiệm không mấy tốt đẹp. Họ bàn luận rằng, đằng sau cái danh hiệu "thiện nhân" và nụ cười hiền hậu kia là một tâm địa hoàn toàn khác. Theo lời họ, anh Hoàng thường lợi dụng những lúc cõng các cô gái qua cầu để thực hiện hành vi sàm sỡ, quấy rối. Những hành động này diễn ra một cách tinh vi, che đậy dưới sự rung lắc của nhịp cầu và tiếng mưa rơi, khiến nạn nhân dù ấm ức nhưng khó lòng lên tiếng tố cáo giữa lúc nhận ơn huệ.
Từ đó, một luồng ý kiến trái chiều âm thầm hình thành. Một bên là số đông tin tưởng vào sự lương thiện tuyệt đối của họ Hoàng; một bên là những nạn nhân thầm lặng nhìn thấu bộ mặt giả nhân giả nghĩa, coi anh ta là kẻ "đại ác" núp bóng hiền triết. Sự mâu thuẫn trong những lời đánh giá này cứ thế lớn dần, tạo nên một nỗi u uất và oán khí ẩn giấu trong lòng ngôi làng vốn yên bình.
Tiếng oán than và những nhận xét không đồng nhất về họ Hoàng đã thấu đến tai Quan Thế Âm Bồ Tát. Với lòng từ bi và sự công bằng, Người quyết định không vội kết luận mà tự mình hiện xuống trần gian để kiểm chứng lòng người.
Vào một ngày mưa tầm tã, nước sông cuồn cuộn dâng cao, Bồ Tát đã hóa thân thành một cô thôn nữ có vẻ ngoài vô cùng xinh đẹp nhưng dáng vẻ yếu ớt. Cô đi đến đầu cầu gỗ, nơi họ Hoàng đang túc trực như thường lệ. Thấy cô gái đi một mình và tỏ vẻ e ngại trước dòng nước, Hoàng thiện nhân mừng rỡ ra mặt. Anh ta lập tức tiến tới, dùng những lời lẽ lịch sự và ân cần nhất để ngỏ ý được cõng cô qua sông.
Hoàng thiện nhân không hề hay biết rằng mình đang đối diện với ai. Khi đi đến giữa cầu, giữa tiếng mưa gào thét, bản chất thực sự của anh ta bắt đầu bộc phát. Đôi tay vốn đang làm việc thiện lại bắt đầu có những hành vi quấy rối, sàm sỡ cô gái trẻ. Hành động này đã vạch trần toàn bộ sự giả tạo mà anh ta đã dày công xây dựng suốt bao năm qua.
Trước hành vi bỉ ổi của họ Hoàng, cô gái bỗng chốc tỏa ra hào quang rực rỡ và hiện thân thành Quan Thế Âm Bồ Tát uy nghiêm đứng giữa không trung. Hoàng thiện nhân kinh hãi ngã quỵ xuống, gương mặt tái mét vì biết mình đã bị vạch trần.
Bồ Tát chỉ tay về phía anh ta và tuyên phán: “Ngươi bề ngoài giả vờ lương thiện còn tâm địa lại xấu xa bỉ ổi, sau khi chết sẽ phải biến thành lươn, thi thể không thối cũng không rữa nát.”
Hoàng thiện nhân dù vô cùng hối hận nhưng mọi chuyện đã quá muộn màng. Sau khi anh ta qua đời, người ta thấy trong con rạch nhỏ của làng xuất hiện một loài vật mới có hình dạng giống rắn nhưng da trơn tuột, được gọi là con lươn. Dân làng từ đó đều hiểu rằng, đây chính là sự trừng phạt nghiêm khắc của Thiên thượng đối với kẻ giả thiện lương.
Câu chuyện về họ Hoàng và loài lươn được dân gian lưu truyền đến ngày nay kèm theo những câu thơ đầy triết lý:
“Nhân tâm sinh nhất niệm
Thiên địa tận giai tri,
Thiện ác nhược vô báo
Càn khôn tất hữu tư”
Tạm dịch:
Lòng người động một niệm,
Trời Đất đều biết hết;
Thiện ác nếu không có báo ứng
Càn khôn thiên vị chăng?
Ý chỉ rằng mỗi ý nghĩ trong lòng người dù kín kẽ đến đâu thì trời đất đều thấu rõ. Thiện và ác luôn có báo ứng sòng phẳng, đó là thiên lý không thể xoay chuyển.